amáin

Cite this: eDIL s.v. amáin or dil.ie/3061

Forms: ambain, immáin, amáin, a-bháin, a-mháin, aman, amhán

Mid. Ir. form of nammá, Ped. i 165 ; of amein, Vendr. Lex. In Mid. Ir. with unlen. -m(m)-: ammain, Mon. Tall. 136.8 . LU 2485 . TBC 449 . ambain, Mon. Tall. 127.17 . immáin, BColm. 60.12 . Note also in amáin, TBC 544 . Stressed on second syll., and in classical verse a-bháin, a-mháin alliterating with b(h)- and (less frequently) m(h)-. Note also aman: dál, SR 7254 . amhán, Mac Aingil² 140 (see DDána Gloss . ).

adj (a) Following a noun and limiting it in sense only, and no more, and nothing else: cóic aige in amáin ba hé cuit fer [ṅ-]hErend, TBC 544 ( LL 8005 ). ind domnaichib ammain (sic leg., Edd.), Mon. Tall. 136.8 (§ 24) . ni dumada criadh nó fót amain not of earth and sods only, CCath. 3428 . sé chéad déag bliadhan amháin (= a-bháin) only 1600 years, Arch. Hib. i 84 § xv . gurab é an croidhi amhán do-nī é, Mac Aingil² 140 . an ruibēr sin amhāin eidirdealaiges etorra `nothing except the river divides them', Fl. Earls 38.2 . lóir- ghníomh Chríostt . . . téid amháin a ttarbha do chách which alone profits, Mac Aingil² 5204 .

With prec. acht: ni fogni laisim fachmarc scel dóib, acht a torbai frisa tíagad ambain, Mon. Tall. 127.17 (§ 2) . acht innocht amain, CCath. 2698 . acht a ccurp comhfhocuil amháin save only in the interior of a compound word, IGT Introd. 3.3 . ní fhuair buime Dé . . . acht Eoin Bruinne abháin, Dán Dé ii 26 . acht so amháin is maith aithnim / fearg an mhéirghil `it is this alone . . . that causes the anger', TD 8.36 . With follg. acht: leis ní háir don uile bhean / amháin acht Muire maighdean, Arch. Hib. i 100 § xxii . amain acht tri deichneabair save only, BB 29a41 . amháin acht lucht aenethair, FM i 354.6 .

With cid: cid ina insi fadessin amáin even into his own island, Mon. Tall. 128.24 (§ 4) .

With pron.: cidhed aman ba hingnad, SR 7254 . nocha hí abháin acht an bhas not only that but . . ., Dán Dé ix 5 . ní hé so amháin acht bheith ullamh ó chroidhe, Desid. 1605 . ní hiad amháin fuair . . . acht drong mhór oile, TSh. 92 . ní headh amháin achd atá an saoghal uile . . ., Desid. 90 . ní hé amháin acht as adhbhal an tiongnadh, O'Hussey TC 54.5 . ní hē amhāin trí lá achd an feadh as toil lém Thigherna not for three days only but . . ., Mac Aingil 3798 . Hence with omission of acht giving phr. tantamount to moreover, in addition: ní hé amháin ní ghabhuid . . . moreover they do not take, Párl. na mB. 542 . as beg dhíobh nách bí contrárdha dá chéile na ccreideamh; ní hé amháin bídh enduine amháin díobh go minic contrardha dhó féin . . ., O'Hussey TC 34.9 . ní hé amháin ní ṡaoilim go nanfadh duine ar bioth angioll ar a creideamh innte . . ., 36.6 . ní hé amháin nar an ar aonord / gar do cháidh do chaollorg Críosd, PBocht 1.10 . Note also: cia amháin do iarr a oighidh ? who ever asked for death ? Aithd. D. 64.22 .

With n. pr. gé do ríne Muire amháin / an líne uile d'eadráin `by herself', Dán Dé xvii 28 .

adj (b) Hence with sg. noun one: bráthair a-bháin, IGT Decl. ex. 1290 . lēige amhāin one league (only), Fl. Earls 86.14 . mellion amháin, 82.6 .

More frequ. with prec. óen: éngheall abháin one single pledge, TD 22.10 . d'ēin-inntinn amháin `with one accord', Fl. Earls 132.14 . éin-pheacadh amháin, TSh. 9187 . én- chrann amhāin a single tree, Desid. 495 .

(c) Less commonly with verb: an toradh bhlaismíd amháin the fruit which we merely taste, Desid. 6667 . anaid amain, RC x 66.12 (anaidsi namma, v.l.).

adj (d) Limiting the meaning of a phrase: amháin as a árdmhaith `in His goodness alone' (Gloss.), Desid. 2990 . amháin ar eagla pian, Mac Aingil² 206 . a cuirp do cur dar longphort immach amain `only to throw . . .', CCath. 3493 . ag dénamh amháin na hurnuighthi . . . órduighthear dhúinn just by reciting the prayers, Mac Aingil² 5067 . don té do-ní an aithridhi amháin a bpongc an bháis, 6658 .

With a clause with finite verb: focheird deit chubus ammain la slemni `merely send him away from thy confession gently', Mon. Tall. 128.3 (§ 2) . dia torset cucaind imáin `if only they come to us', BColm. 42.1 . dēna-sa in fuine immáin `only begin to bake', 60.12 . nī mōr go rāngatar amach assin gcathraigh amāin `they had scarcely left the city', Fl. Earls 146.20 . a choissrecadh assa mbiadh amhāin i n-a teghduiss . . . etorguide in choimdedh aca `to . . . consecrate it so that it might serve only as . . . ', 112.14 .

In phr. acht a.¤ save that, however, nevertheless: acht ammáin is ferr in becan sa díb d'innsin, LU 2485 . acht amháin go maireann drithle gan dul as, O'Gr. Cat. 473.1 . eirgit uile . . . acht amāin ro buī gnē ēgcruais fiaprasa ar in ierla, Fl. Earls 174.22 . Note also: acht nad bet sin cháir chomraic itát ammáin provided only that they be not, TBC 449 . ní headh acht amháin do chum seirbhísi Dé do dhéanamh, Desid. 1663 .